XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi

19. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİNİ SARSAN OLAYLAR:

İçindekiler

Osmanlı Devletinin 19. Yüzyılda dağılma sürecindeki Almanya, Rusya, İngiltere, Avusturya, İngiltere, Macaristan, Fransa ve Macaristan gibi devletlerin rollerini, bu dönemde yaşanan savaşları neden sonuç içerisinde değerlendirmekteyiz.

  1. Sırp İsyanı (1804)
  2. 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı ve Bükreş Antlaşması
  3. Yunan İsyanı
  4. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı ve Edirne Antlaşması
  5. Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’nın İsyanı
  6. 1853-1856 Kırım Savaşı
  7. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)
  8. 1808-1839 II. Mahmud Dönemi 

    SIRP İSYANI (1804)

Sebepleri:

  1. Fransız İhtilalinin Milliyetçilik, bağımsızlık ve hürriyet gibi fikirlerinin Sırplar üzerinde etkili olması
  2. Savaşların Sırbistan toprakları üzerinde geçmesi ve bu savaşlar sırasında Sırbistan’ın sık sık el değiştirmesi
  3. Sırbistan’daki Yeniçerilerin olumsuz davranışları
  4. Rusya’nın kışkırtması

İsyan:

Bu sebeplerden dolayı 1804’de KARA YORGİ liderliğinde Sırplar ayaklandı.

NOT: Osmanlı Devletinde “Milliyetçilik” akımı neticesinde ayaklanan ilk topluluk SIRPLAR’dır.

Sırplarla Ilgili Antlaşmalar:

  1. 1806-1812 Osmanlı Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan BÜKREŞ ANTLAŞMASI’nda Sırplara bazı haklar verildi.
  2. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda Ruslarla imzalanan EDİRNE ANTLAŞMASI’nda Sırplara özerklik verildi.
  3. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Ayestefanos ve BERLİN ANTLAŞMASI’nda Sırbistan bağımsızlığına kavuştu.

1806-1812 OSMANLI-RUS SAVAŞI:

Sebepleri:

  1. Rusların Sırp isyanını desteklemesi ve Balkan Milletlerini kışkırması.
  2. Rusya’nın Eflak-Boğdan’ı işgal etmesi.

Savaş:

  • Rusların Eflak-Boğdan’ı işgal etmesi karşısında Fransa’nın etkisiyle Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş ilan etti. Osmanlı-Fransız yakınlaşması karşısında İngiltere Rusya’nın yanında yer aldı.
  • İngilizler Ruslara destek için donanmalarını İstanbul’a gönderdiler. İstanbul’a sadece denizden yapacakları bir saldırıyla başarılı olamayacaklarını anlayarak geri döndüler. Bu defa Mısır’a saldıran İngilizleri Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa püskürtttü.
  • Fransa 1807’de Rusya ile “Tilsit Antlaşmasını” imzalayarak, dostluk kurdu. Yalnız kalan Osmanlı Devleti İngiltere’ya yaklaştı. İngiltere ile ” Çanakkale (Kale-i Sultaniye)” antlaşmasını imzaladı.
  • Bu arada Ruslar Osmanlı topraklarında ilerliyordu.
  • Avrupa’da siyasi ortam yeniden değişti. Fransa ile Rusya’nın arası yeniden açıldı. Rusya’ya silahlarını çeviren Fransa bu defa Osmanlı Devleti’nin yanında yer aldı. Fransa’ya güvenemeyen Osmanlı Devleti Rusya ile BÜKREŞ ANTLAŞMASINI imzalayarak savaşı sona erdirdi.

Sonuç:

Ruslarla BÜKREŞ ANTLAŞMASI imzalandı.(1812)

  1. İki devlet arasında Tuna nehri sınır olacak.
  2. Ruslar Beserabya hariç işgal ettiği yerleri geri verecek.
  3. Sırplara bazı haklar verilecekti.

YUNAN İSYANI

Sebepleri:

  1. Fransız ihtilalinin milliyetçilik, bağımsızlık gibi fikirlerinin etkisi
  2. Rusya’nın ve Avrupa Devletleri’nin kışkırtması
  3. 1804 de kurulan Etniki Eterya Cemiyeti’nin çalışmaları

İsyan:

1821’de Mora’da başlayan isyan kısa sürede büyüdü. Osmanlı Hükümeti Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’dan yardım istedi. M.Ali Paşa yardım karşılığında II. Mahmut’tan Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesini istedi. Osmanlı ve Mısır donanması isyanı bastırdı ve NAVARİN limanına çekildi. Ancak Yunan isyanının bastırılması Batılıların işine gelmedi. İngiltere, Fransa, Rusya ve Avusturya Osmanlı devleti’ne ültimatom vererek Yunanistan’a bağımsızlık verilmesini istediler. Bu istek reddedilince Osmanlı ve Mısır donanmasını NAVARİN de yaktılar. Rusya Osmanlı’ya savaş ilan etti.

NOT: Navarin olayı Osmanlı Donanmasının yaşadığı 4 felaketten biridir. Birincisi 1571 İnebahtı, Ikincisi 1770 Çeşme, Üçüncüsü 1827 Navarin, Dördüncüsü 1853 Sinoptur.

1828-1829 OSMANLI-RUS SAVAŞI

Sebepleri:

  1. Rusların sıcak denizlere inmek istemesi
  2. Osmanlının Rusya’dan Navarin’de yakılan donanmanın zararını talep etmesi
  3. Osmanlı’nın Yunanlılar ve azınlıklarla ilgili Avrupa Devletlerinin ve Rusya’nın isteklerini reddetmesi.

Savaş:

Bu sebeplerden Rusya’nın saldırısıyla savaş başladı. Ancak Osmanlı Devleti böyle bir savaşa hazır değildi.

Çünkü:

  1. Donanması Navarin’de yakılmıştı.
  2. 1826’da Yeniçeri Ocağı kaldırılmış, ASAKIR-I MANSURE-I MUHAMMEDİYE ordusu yeni kurulmuştu.
  3. Yunan ayaklanmasından dolayı bütün Avrupa Osmanlının karşısındaydı.

Sonuç:

Rusların ilerleyerek doğuda Erzurum’a, batıda Edirne’ye kadar gelmeleri üzerine Osmanlı devleti barış istedi. Rusya’yla Edirne Antlaşması imzalandı. (1829)


Edirne Antlaşması (1829)

Maddeleri:

  1. Eflak-Boğdan ve Sırbistan’a özerklik verildi.
  2. Yunanistan bağımsız olacaktı.
  3. Rus ticaret gemileri boğazlardan geçebilecekti.
  4. Prut nehri sınır olacaktı.
  5. Osmanlı Devleti savaş tazminatı verecekti.

NOT: Osmanlı Devletinde bağımsızlığını elde eden ilk azınlık YUNANİSTAN’dır.

NOT: Osmanlının Yunan isyanı ve Rus savaşıyla uğraşmasını fırsat bilen Fransa 1830′ da CEZAYİR i işgal etti.

MISIR VALİSİ MEHMET ALİ PAŞA’NIN İSYANI

(Denize düşen yılana sarılır.)

Sebepleri:

  1. Yunan isyanının bastırılmasında II. Mahmut’a yardım eden Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’ya vaad edilen yerlerin verilmemesi
  2. Mehmet Ali Paşa’nın Navarin olayından sonra padişahtan izin almadan ordu ve donanmasını geri çekmesi.
  3. 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşında yardım istenildiği halde Mehmet Ali Paşa’nın yardım göndermemesi

İsyan:

II. Mahmut Mehmet Ali Paşa’yı görevden almak için hazırlanırken Mehmet Ali Paşa’nın oğlu İbrahim Paşa, üzerine gönderilen padişah kuvvetlerini yenerek Konya’ya ilerledi. Bu zor durum karşısında padişah yabancı devletlerden yardım istedi. İngiltere ve Fransa bu isteğe kayıtsız kaldılar. II. Mahmut son çare olarak (denize düşen yılana sarılır diyerek) Rusya’dan yardım istedi. Bir Rus donanması İstanbul Tarihte İstanbul Depremleri boğazını geçerek Büyükdere önlerine demirledi.Osmanlı Rus yakınlaşması İngiltere ve Fransa’yı telaşlandırdı. Hemen devreye girerek Mehmet Ali Paşa ya baskı yaptılar. Bunun üzerine Mehmet Ali Paşa ile II. Mahmut arasında KÜTAHYA ANTLAŞMASI imzalandı.(14 Mayıs 1833)

Kütahya Antlaşması (14 Mayıs 1833)

  1. Mehmet Ali Paşa’ya Mısır ve Girit valiliklerine ek olarak Suriye valiliği de verilecek.
  2. Oğlu İbrahim Paşa’ya da Cidde valiliğine ek olarak Adana Muhassıllığı (O bölgenin vergilerini toplama hakkı) verilecek.


NOT: Bu antlaşma Mısır sorununu geçici olarak çözmüş fakat iki tarafta bu anlaşmadan memnun olmamıştır.

NOT: Kütahya antlaşmasına rağmen kendisini güvende hissetmeyen II. Mahmut Rusya’yla HÜNKAR İSKELESİ antlaşmasını imzalamıştır.(1833)

 

Hünkar İskelesi Antlaşması (8 Temmuz 1833)

  1. Osmanlı bir saldırıya uğrarsa Ruslar asker ve donanma gönderecek, ancak masrafları Osmanlı ödeyecek.
  2. Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı boğazları kapatacak. (İngiltere ve Fransa’ya karşı)
  3. Bu antlaşma 8 yıl sürecek.

Önemi:

  1. Rusya bu antlaşmayla boğazlar üzerinde büyük avantaj sağlayıp, Karadeniz’deki güvenliğini artırmış oldu.
  2. Bu antlaşmayla BOĞAZLAR MESELESİ ortaya çıkmıştır.
  3. Bu antlaşma Osmanlının boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını TEK BAŞINA kullandığı son antlaşmadır.


NOT: Osmanlı Devleti Mısır ve Boğazlar meselesinde İngiltere’nin desteğini kazanmak için İngiltere ile 1838 BALTA LİMANI Antlaşmasını imzalamıştır.Bu antlaşma ile İngiltere’ye çok geniş ekonomik haklar verilmiş, Osmanlı ülkesinde tekel sistemi ve iç gümrük yönetimi kaldırılmış böylece Osmanlı ekonomisinin çöküşü hızlanmıştır.

AÇIKLAMA: Kütahya antlaşması fazla uzun sürmedi. 1839’da Mehmet Ali Paşa bağımsızlığını ilan etti. Oğlu İbrahim Paşa üzerine gönderilen Osmanlı kuvvetlerini NİZİP’te yendi. İngiltere ve Fransa Hünkar İskelesi antlaşmasına dayanarak Rusya’nın boğazlara egemen olmasından çekindiklerinden hemen devreye girerek MISIR konusunda Londra’da uluslararası bir konferans düzenlendi.

NOT: Nizip yenilgisi haberi İstanbul’a gelmeden II. Mahmut ölmüş, yerine Abdülmecid Padişah olmuştur.


 II. Mahmud Döneminde Askeri Alanda Yapılan Islahatlar:

  1. Alemdar Mustafa Paşa,Nizam-ı Cedit ordusunun yerine Sekban-ı Cedit Ordusunu kurdu.
  2. II. Mahmut Alemdar Mustafa Paşanın öldürülmesi üzerine Sekban-ı Ceditin yerine EŞKİNCİ OCAĞINI kurdu.
  3. 1826’da Yeniçeri Ocağını kaldırarak (Vakayı Hayriye Olayı) yerine ASAKİR-İ MANSURE-İ MUHAMMEDİYE ordusu kuruldu.
  4. Yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu tümen, tabur, bölük gibi birliklere ayrıldı.
  5. Eğitimi için Prusya’dan subaylar getirildi. Avrupaya subaylar gönderildi.

Abdülmecit Dönemi (1839-1861)

Londra Konferansı (1840) (Mısırla İlgili)

Katılan Devletler: İngiltere, Avusturya, Prusya, Rusya ve Osmanlı Devleti Maddeleri:

  1. Mısır Valiliği, babadan oğula geçmek üzere Mehmet Ali Paşa’ya verilecek, fakat hukuki yönden Osmanlı’ya bağlı kalacak.
  2. Mısırda vergiler padişah adına toplanacak, dörtte biri İstanbul’a gönderilecek.
  3. Suriye,Adana ve Girit Osmanlı’ya geri verilecek.

NOT: Bu anlaşmayla Mısır iç işlerinde serbest, dış işlerinde Osmanlı’ya bağlı imtiyazlı bir eyalet haline geldi.

Londra Konferansı (1841) (Boğazlarla İlgili):

Hünkar antlaşmasının süresi bitince Londra’da bir konferans toplandı. Toplantıya İngiltere, Rusya,Fransa, Avusturya, Prusya ve Osmanlı Devleti katıldılar. Londra’da imzalanan boğazlar sözleşmesine göre;
Boğazlar Osmanlı Devleti’nin olacak,ancak Osmanlı barış halindeyken boğazlar bütün savaş gemilerine kapatılacaktı.

Önemi:

  1. Bu sözleşme ile boğazlar, devletler arası bir statü kazandı.
  2. Osmanlının boğazlar üzerindeki hükümranlık haklarına kısıtlama getirilmiştir.
  3. Rusya boğazlar üzerindeki üstünlüğünü kaybederken, Fransa ve İngiltere Akdeniz’deki güvenliklerini artırmışlardır.

 

Tanzimat Fermanı (3 Kasım 1839)

Padişah: Abdülmecid

Sadrazam: Mustafa Reşid Paşa

 

Tanzimat Fermanının İlan Sebepleri:

  1. Avrupalı Devletlerin iç işlerimie karışmasına engel olmak.
  2. Mısır ve Boğazlar konusunda Avrupalı Devletlerin desteğini kazanmak.
  3. Devleti ve toplumu demokratik bir yapıya kavuşturma isteği.

Bu nedenlerden dolayı 3 Kasım 1839 da Tanzimat Fermanı (Gülhane Hattı Hümayunu) ilan edildi.


NOT: Tanzimat Fermanının ilanıyla Osmanlı tarihinde yeni bir dönem açılmış(Tanzimat Devri) ve bu devir 1876’ya kadar devam etmiştir.

Tanzimat Fermanında Yer Alan Konular:

  1. Azınlıkların, can, mal ve namus güvenliği sağlanacak.
  2. Vergi sistemi yeniden düzenlenerek, herkesten gelirine göre vergi alınacak.
  3. Askerlik OCAK görevinden, VATAN görevi haline getirilecek. Azınlıklarda askere alınacak.
  4. Kanunların her gücün üstünde olduğu kabul edilecek.

Tanzimat Fermanının Özellikleri:

  1. En önemli özelliği padişahın yetkilerini sınırlandırması ve kanunların her gücün üstünde olduğunun ifade edilmesidir.
  2. Tanzimat Fermanı ANAYASACILIĞA ve DEMOKRASİYE (hukuk devletine, yani hukukun üstünlüğü esasına dayanan devlet anlayışına) geçişin (BATILILAŞMANIN) ilk aşamasıdır.
  3. Bu fermanın hazırlanmasında halkın bir rolü ve baskısı yoktur. Padişah Abdülmecit, Mustafa Reşid Paşanın telkiniyle Mısır meselesinde Avrupa devletlerinin desteğini kazanmak için bu fermanı ilan etmiştir.

KIRIM SAVAŞI (1853-1856)

Sebepleri:

  1. Rusya’nın Osmanlı Devleti üzerindeki emelleri. (Rusya Osmanlıyı HASTA ADAM olarak nitelendiriyor ve ölmeden topraklarının paylaşılmasını istiyordu. İngiltere Osmanlının toprak bütünlüğünden yana olduğunu belirterek bu isteği reddedince Rusya tek başına hareket etti.)
  2. Kutsal Yerler Meselesi:Rusya İstanbul’a bir elçi göndererek Ortodoks kilisesinin kutsal yerlerle ilgili isteklerinin onaylanmasını istemiş,Osmanlı bu isteği reddetmişti.
  3. Rusya’nın 1848 İhtilallerinin Avrupa’da meydana getirdiği karışıklıklardan yararlanmak istemesi. (Avusturya’ya karşı bağımsızlık savaşı veren Macarlar Avusturya ve Rusya birlikleri tarafından yenilmişti. Rusya Osmanlıya sığınan bu Macarların iadesini istemişti.)
    Bu sebeplerden dolayı savaş Osmanlı Devleti ile Rusya arasında 1853’de başladı. Osmanlı donanması SİNOP’ta Ruslar tarafından yakıldı. 1854’te İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti’nin yanında yer aldı. Sivastopol kalesi kuşatılarak alındı. Yenilen Rusya ile PARİS ANTLAŞMASI imzalandı. (1856)

NOT: Kırım Savaşında İngiltere, Fransa,Sardunya ve Piyomento Osmanlı Devletinin yanında savaşa girdi. Avusturya ise Eflak-Boğdan’ı işgal ederek destek verdi.
NOT: Osmanlı Devleti ilk dış borcu Kırım savaşı sırasında İngiltere’den aldı. (1854)
NOT: Osmanlı Devleti Paris anlaşması sırasında Avrupalı devletlerin tam desteğini kazanmak için azınlıklara geniş haklar tanıyan ISLAHAT FERMANINI ilan etti.

Paris Antlaşması (1856):

Katılan devletler: Osmanlı, Rusya, İngiltere, Fransa, Piemento, Sardunya, Avusturya ve Prusya

Maddeleri:

  1. Osmanlı Devleti bir Avrupa Devleti sayılacak ve toprakları Avrupa Devletlerinin koruyuculuğu altında kalacak. AÇIKLAMA: Bu madde Osmanlının egemenlik haklarına gölge düşürmesine rağmen, bir süre Rus tehlikesini ortadan kaldırmıştır.
  2. Boğazlar konusunda 1841 boğazlar sözleşmesi geçerli olacak.
  3. Rusya ve Osmanlı Devleti Karadeniz’de savaş gemisi ve tersane bulundurmayacak.

AÇIKLAMA: Kırım Savaşına katılan İngiltere’nin en büyük kazancı Rusya’nın Karadeniz’deki tersane ve gemilerinin kaldırılmasıdır. Böylece Akdeniz’i tehdit edebilecek Rusya’nın etkinliğini kırmış,çıkarlarının devamını sağlamıştır.
AÇIKLAMA:Kırım Savaşından sonra Rusya sıcak denizlere inmek için başka bir yol arayarak Balkanlarda PANSLAVIZM politikasına ağırlık vermiştir.
AÇIKLAMA:Osmanlı Devleti Savaşı kazanmasına rağmen anlaşmanın Karadenizle ilgili maddesi ve Islahat yapma zorunluluğu anlaşmanın olumsuz yönleridir.

Kırım Savaşının Önemi:

  1. Avrupalılar ilk defa Kırım savaşında Osmanlı Devletine tam destek verdiler.
  2. Osmanlı Devleti İlk defa dış borç aldı.
  3. Osmanlı Donanması 4. kez Sinopta yakıldı. (İnebahtı, Çeşme, Navarin ve Sinop)
  4. Osmanlı Devleti Islahat Fermanını yayınladı.

Islahat Fermanı (1856)

Dış Gelişme: Kırım Savaşı Padişah: Abdülmecid
Paris anlaşması görüşmeleri sürerken Islahat Fermanı ilan edilmişti. (1856) Bu Fermanla ilgili bir madde Paris Anlaşmasında da yer aldı.

AÇIKLAMA: Islahat Fermanı kaynağını ve ortaya çıkış nedenini yabancı devletlerden almaktadır. Bu Fermanın esasları Fransa’nın ısrarı ile Avusturya, İngiltere ve Fransa tarafından belirlenmiştir. Osmanlı Devleti Paris antlaşması şartlarını lehine çevirmek için bu fermanı ilan etmiştir.


Islahat Fermanının Maddeleri:

  1. Din ve mezhep hürriyeti sağlanarak azınlıklara okul,kilise ve hastane açma hakkı verilecek.
  2. Azınlık ve yabancılara küçük düşürücü sözler söylenmeyecek
  3. Azınlıklar da bütün devlet memurluklarına girebilecek.
  4. Askerlik işleri yeniden düzenlenecek,azınlıklardan askerlik için bedel kabul edilecek.
  5. Vergi sistemi yeniden düzenlenecek. İltizam usulü kaldırılacak.
  6. Mahkemelerde herkes inancına göre yemin edecek, karma mahkemeler kurulacak.

AÇIKLAMA: Islahat Fermanı Müslümanlar ile Hristiyanlar arasında eşitlik sağlamayı amaçlayan bir belgedir.

Abdülaziz Dönemi (1861-1876)

Bu Dönemde olan önemli olaylar:

  1. Rusyanın Balkanlarda panslavizm idealini yaymaya başlamasıyla isyanlar başlamıştır. (Sırp, Karadağ, Bosna-Hersek, Romen(Eflak-Boğdan) ve Bulgar isyanları ortaya çıkarak “Balkan Bunalımı”na zemin hazırlandı.
  2. Girit’teki Rumlar ayaklanarak Yunanistan’a bağlanmak istediler. Avrupalıların duruma müdahalesiyle Osmanlı Devleti HALEPA FERMANI’nı ilan etmiş ve Giritlilere vergi muafiyeti getirilmiştir.
  3. Mısır Hidivi(valisi) İsmail Paşa’nın gayretleri ve Fransa’nın desteğiyle 1869’da Süveyş Kanalı açılmış, böylece coğrafi keşiflerle önemini yitiren Mısır ve Akdeniz yeniden canlanmıştır. 
    NOT: Bu durum Avrupalı devletlerin Mısıra sahip olma arzunu artırmıştır.
  4. Beylerbeyi ve Çırağan sarayları yapılmıştır.
  5. Avrupalı Devletler azınlıklarla ilgili ağır istek ve tehditlerden oluşan BERLİN MEMORANDUM’unu ilan ettiler.
  6. Avrupa’da önemli gelişmeler görülmüş, İtalya(1870), ve Almanya (1871) siyasi birliklerini tamamlayarak siyasi güç olarak ortaya çıktılar.
  7. Abdülaziz, GENÇ OSMANLILAR tarafından tahttan indirilmiş, yerine V. MURAT getirilmiştir.(Abdülaziz tahttan indirildikten sonra Feriye Sarayın’da hapis hayatı yaşadı.Burada damarları kesik vaziyette bulundu.)

 

V. Murat Dönemi

V. Murat Abdülaziz’in tahttan indirilmesi sonucu padişah oldu. (1876) Ancak sağlığının yerinde olmadığı görüldü. Bu durum karşısında başta Mithat Paşa olmak üzere önde gelen devlet adamları V. Murat’ın yerine Meşrutiyeti ilan etme sözü veren II. Abdülhamit’i tahta çıkardılar.

Trablusgarp Savaşı

AÇIKLAMA: XX. yy. başında Kuzey Afrika’da sadece Trablusgarp Osmanlı egemenliğinde kalmıştı.(Daha önce Cezayir’i ve Tunus’u Fransızlar, Mısır’ı da İngilizler işgal etmişlerdi.)

 

Sebep:

İtalya’nın gelişen sanayisi için hammadde ve pazar arayışı, bunun içinde Osmanlının elindeki Trablusgarp’a asker çıkarmaları.

Savaş:

Osmanlı Devleti Trablusgarp’a(Libya) karadan asker gönderemiyordu. Çünkü Mısır İngilizlerin olduğundan kara yolu bağlantısı kesikti. Osmanlı Donanması İtalyan donanmasından zayıf olduğundan denizden de Trablusgarp’a müdahale edemedi. Bu yüzden aralarında M.Kemal ve Enver Bey’in de bulunduğu gönüllü subaylar bölgeye giderek burada İtalyanlara karşı başarılı savaşlar yaptılar. (Tobruk,Derne,Bingazi) Trablusgarp’ı ele geçirmekte zorlanan İtalyanlar Oniki Ada ve Rodos’u işgal ettiler. Bu sırada Balkan Savaşı patlak verince Osmanlı Devleti barış imzalamak zorunda kaldı.

Sonuç:

Italyanlarla UŞİ (Ouchy) ANTLAŞMASI imzalandı. (1912)


Maddeleri:

  1. Trablusgarp İtalya’ya verildi.
  2. Oniki Ada ve Rodos geçici olarak İtalya’ya bırakıldı. (Balkan Savaşı sırasında Yunanlıların eline geçmesin diye)

NOT: İtalyanlar Balkan Savaşından sonra sözlerinde durmayarak adalardan çekilmediler. II. Dünya Savaşından sonra adalar Yunanistan’a geçti.

Uşi Antlaşmasının Önemi:

Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti Kuzey Afrikadaki son toprağını da kaybetti.

BALKAN SAVAŞLARI:

Sebep: Rusyanın Panslavist politikası ve sıcak denizlere inme düşüncesi doğrultusunda Balkan Devletlerini Osmanlıya karşı kışkırtması.

AÇIKLAMA: İngiltere, Osmanlı-Almanya yakınlaşmasından rahatsızlık duyuyordu. Çünkü Almanya hem Avrupa’nın güçlü bir devleti hem de İngiltere’nin sömürgelerine göz diken bir tavırda idi. İngiltere Almanya tehlikesine karşı daha zayıf durumda olan Rusya’yı kullanmaya karar verdi. 1908 yılında Estonya’nın başkenti REVAL’de yapılan görüşmelerden sonra İngiltere Rusya’yı Balkan ve Osmanlı politikasında serbest bıraktı. Yani Rusya boğazları ele geçirebilecek, İngiltere buna ses çıkarmayacaktı. Fırsatı değerlendiren Ruslar Balkan Devletlerini Osmanlı Devletine karşı kışkırttılar.

I. Balkan Savaşı:

Savaş:

  • Rusların kışkırtmasıyla Sırbistan, Yunanistan, Karadağ ve Bulgaristan aralarında anlaşarak Osmanlı Devletine savaş açtılar.
  • Osmanlı Ordusunun bir bölümü savaştan önce terhis edilmişti. Bu duruma bir de subaylar arasındaki siyasi çekişmeler eklenince Osmanlı Devleti bütün cephelerde yenildi.
  • Makedonya,Batı Trakya,Edirne ve Kırklareli işgal edildi. Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti.

NOT: Balkanlarda Osmanlıdan ayrılarak bağımsız olan son devlet ARNAVUTLUK’dur.

Sonuç:

Balkanların yeni haritasını belirlemek amacıyla LONDRA KONFERANSI toplandı.(1912) Londra Konferansında Osmanlı devleti Midye-Enez çizgisinin batısında kalan topraklarını kaybetti. (Makedonya, Batı Trakya, Edirne, Kırklareli). Ayrıca Bozcada ve Gökçeada dışındaki bütün Ege adaları Yunanistan’a geçti.

II. Balkan Savaşı:

Sebep:

I. Balkan savaşında en çok toprağı Bulgaristan almıştı. Bu durumdan memnun olmayan Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve Romanya Bulgaristan’a savaş açtılar. Bu durumdan faydalanan Osmanlı Devleti’de savaşa girerek Edirne ve Kırklareliyi Bulgarlardan geri aldı.

NOT: I. Balkan Savaşı Osmanlı Devletine karşı, II. Balkan Savaşı ise Bulgaristan’a karşı yapılmıştır.

Sonuç:

Osmanlı Devleti Bulgaristan ile İSTANBUL, Yunanistan ile ATİNA Anlaşmalarını imzaladı.(1913)

NOT: İstanbul ve Atina Antlaşmalarında Bulgaristan ve Yunanistan’da yaşayan Türklere “Azınlık” statüsü verildi.
NOT: Balkan Savaşlarından sonra Talat, Cemal ve Enver Paşaların devlet idaresindeki etkinliği arttı. (Üç Paşa Devri)

 

I. Dünya Savaşı (1914-1918)

Sebepleri:

Ekonomik Sebepler:

Almanya ve İtalya’nın gelişen sanayileri için ham madde ve pazara ihtiyaç duymaları, bu nedenle İngiltere ve Fransa’nın sömürgelerine göz dikmeleri

Siyasi Sebepler:

  • Fransa’nın 1871’de kaybettiği Alsas-Loren Bölgesini Almanlardan geri almak istemesi.
  • Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun Rusların Panslavist politikasından rahatsız olması.
  • Devletler arası Gruplaşmalar: Savaştan önce yukarıdaki sebeplerden dolayı devletler birbirlerine karşı ittifaklar kurdular:

İttifaklar:

Üçlü İtilaf Devletleri (Anlaşma Devletleri)

  1. İngiltere 
  2. Fransa
  3. Rusya 

Üçlü İttifak Devletleri (Birleşme Devletleri)

  1. Almanya
  2. Avusturya
  3. Macaristan
  4. İtalya


AÇIKLAMA: İtalya savaş başladıktan sonra grup değiştirerek İtilaf Devletlerinin yanında savaşa katılmıştır.

Savaşın Çıkışı:

Avusturya-Macaristan Veliahdı Saraybosna’da bir Sırplı tarafından öldürüldü.Bunun üzerine Avusturya Sırbistan’a savaş ilan etti, Rusya Sırbistan’ın yanında yer aldı,Fransa Rusya’yı destekledi. Almanya ve İngiltere’nin de katılmasıyla savaş genişledi.


Osmanlı Devletinin Savaşa Girişi:

İttihat ve Terakkinin ileri gelenleri Savaşı Almanya’nın kazanacağına inanıyorlardı. Onlara göre Osmanlı Devleti Almanyanın yanında savaşa girerse Balkanlarda kaybettiği toprakların bir bölümünü geri alabilirdi. Bu nedenle Almanya ile gizli bir ittifak antlaşması imzalamışlardı.


Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni Kendi Yanında Savaşa Çekmek İstemesinin Nedenleri:

  1. Osmanlı Devletinin katılmasıyla savaş genişleyecek, Rus kuvvetlerinin bir kısmı Osmanlı cephelerine yollanacağından Almanya kendi cephelerinde rahatlayacaktı.
  2. Osmanlı padişahının “halife” sıfatıyla yapacağı bir “cihad” çağrısı İngilizleri Müslüman sömürgelerinde zor durumda bırakacaktı.

NOT: İngiliz ve Fransızlar Osmanlı Devletinin Almanya’nın yanında savaşa girmesini istemiyorlardı. Çünkü cephelerin genişlemesini istemiyorlardı. Bu yüzden Osmanlı Devletine savaşa girmemesi durumunda KAPİTÜLASYONLARI kaldırmayı önerdiler. Osmanlı Devleti ise tek taraflı olarak kapitülasyonları kaldırdığını ilan etti.


Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girişi:

İngilizlerden kaçan Goben ve Bresleu isimli iki Alman gemisi Osmanlı’ya sığındı. Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını bildirerek teslim etmedi. Yavuz ve Midilli adı verilen bu gemiler Karadenize açılarak Rus limanlarını bombalayınca Osmanlı Devleti de savaşa girmiş oldu. (1914)

Osmanlı Devletinin Savaştığı Cepheler:

  1. Kafkas Cephesi: Enver Paşa Ruslarla SARIKAMIŞ MUHAREBESİNİ yaptı. Erzurum,Erzincan, Muş, Bitlis ve Trabzon Rusların eline geçti. Ruslar bölgedeki Ermenileri silahlandırarak Türk Halkının üzerine sevkettiler. Ancak Rusya 1917’de BOLŞEVIK ihtilali çıkınca bölgeden kuvvetlerini çekti. Rusya ile BREST- LİTOWSK anlaşması imzalandı.(1918) Buna göre Ruslar 1878 Berlin Antlaşmasıyla aldıkları
    Kars, Ardahan ve Batum’u Türkiye’ye bıraktılar.
  2. Çanakkale Cephesi:
    Sebepleri:
    a)-Çanakkale’yi geçerek İstanbul’u almak, böylece Osmanlı Devletini savaş dışı bırakmak.
    b)-Müttefikleri Rusya’ya ekonomik ve askeri yardımda bulunmak
    Sonuçları:
    a)-İtilaf Devletlerinin denizden ve karadan taarruzları püskürtüldü.
    b)-Osmanlı Devletini savaş dışı bırakamadılar. Savaş uzadı.
    c)-Müttefikleri Rusya’ya askeri ve ekonomik yardımı götüremediler. Bu durum Rusya’da 1917 ihtilalinin çıkmasına ve Rusya’nın savaştan çekilmesine yol açtı.
    d)-Mustafa Kemal Anafartalar, Conk Bayırı ve Arıburnu’nda kazandığı başarılarla tanındı.
    e)-Çanakkale savaşlarında iki tarafta çok sayıda insan kaybetti.
  3. Kanal Cephesi:
    Sebepleri:

    Süveyş kanalını ve ardından Mısır’ı alarak İngiltere’nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek amacı ile Almanya’nın isteği doğrultusunda Osmanlı askerinin saldırısı ile bu cephe açılmıştır.
    Sonuç: İngilizler isyancı Araplar sayesinde Türk ordusunu geri çekilmek zorunda bıraktı.
  4. Irak Cephesi:
    Sebepleri:
    İngilizler hem Irak petrollerine sahip olmak, hem de Rusya’ya karadan yardım ulaştırmak amacıyla Basra Körfezi’ne çıktılar.
    Sonuç:
    Osmanlılar KUTÜ’L AMARE’de bazı başarılar elde ettilerse de daha sonra Musul’a çekilmek zorunda kaldılar.
  5. Yemen-Hihaz Cephesi: İsyancı Arap ve İngilizlere karşı savaşıldı.
  6. Makedonya-Galiçya Cephesi: Bu cephede müttefikimiz Avusturya ve Bulgaristan’la birlikte Rus ve Fransız kuvvetlerine karşı savaştık.
  7. Suriye-Filistin Cephesi: Kanal harekatının bir devamı niteliğindedir. Bu cephede Yıldırım Orduları Grup Kumandanlığını son olarak M.Kemal Paşa yapmıştır.

I. Dünya Savaşının Sona Ermesi:

Rusya’nın savaştan çekilmesiyle Avusturya-Macaristan, Almanya,Bulgaristan ve Osmanlı Devleti İtilaf Devletlerine karşı üstün duruma geldiyse de bu durum fazla uzun sürmedi. Almanya’nın İngiltere’ye silah ve ham madde taşıyan ABD gemilerine zarar vermesi üzerine ABD’de Almanya’ya karşı savaşa girdi.Bu durum savaşın kaderini değişti. Almanya batı cephelerinde çöktü. Almanya’nın yardımları ile ayakta duran Osmanlı ve Bulgar kuvvetleri zor durumda kaldılar. Sonunda İttifak devletleri aşağıdaki barış antlaşmalarını imzalamak zorunda kaldılar.

I.DÜNYA SAVAŞI SONUCU IMZALANAN BARIŞ ANTLAŞMALARI:
Almanya ile ——-> VERSAY
Avusturya ile ——-> SAINT GERMEN(Sen Cermen)
Macaristan ile ——> TRIANON
Bulgaristan ile ——-> NÖYYI
Osmanlı i le ——-> SEVR
barış antlaşmaları … imzalanmıştır.

Yeni Yazılardan Haberdar Ol!
  • Add Your Comment